|
¯ylina
Prawie dziewiêædziesiêciotysiêczna ¯ylina (Žilina) u zbiegu Wagu, Kysucy i Rajčianki jest stolic± Hornego Považia i najwiêkszym o¶rodkiem pó³nocno-zachodniej S³owacji. Wa¿ne centrum przemys³owe i uniwersyteckie mo¿e siê poszczyciæ piêknie odnowionym ¶ródmie¶ciem i najd³u¿sz± piesz± promenad± w kraju.
Deptak bierze pocz±tek przy dworcu kolejowym, biegnie ul. Národn±, Nám A. Hlinku, Farskimi schodami, Farsk± na Mariánske nám., dalej Bottovou na Štúrovo námestie i ul. A. Bernoláka. W ¿adnym s³owackim mie¶cie nie ma tylu tak dobrze zaopatrzonych ksiêgarñ, a w niewielu kobiety s± tak eleganckie jak tutaj. Niezwyk³y jest zatem fakt, ¿e tak atrakcyjny, pe³en charakteru o¶rodek jest tak rzadko odwiedzany przez turystów, którzy stanowi± rzadko¶æ w¶ród dobrze ubranego t³umu zaludniaj±cego liczne ¶ródmiejskie kafejki.
Badania archeologiczne dowodz± obecno¶ci S³owian na terenach dzisiejszego miasta ju¿ w V w. Pierwsza wzmianka o osadzie terra de Selinan pochodzi z 1208 r. W 1321 r. Karol Robert Andegaweñski udzieli³ ¯ylinie przywilejów wolnego miasta królewskiego, potwierdzonych m.in. przez W³adys³awa Jagielloñczyka w 1497 r. W 1381 r. król Ludwik Wêgierski wyda³ kolejny przywilej, zrównuj±cy prawa niemieckich i s³owackich obywateli miasta. Z XIV w. pochodzi bezcenna Ksiêga ¯yliñska, która zawiera pierwszy zapis w jêzyku s³owackim z 1451 r. (przechowywana w miejskim archiwum). W 1542 r. w mie¶cie, zwanym wtedy Zsolna, istnia³o ju¿ gimnazjum, a sto lat pó¼niej za³o¿ono pierwsz± drukarniê. Od czasów reformacji ¯ylina nale¿a³a do najsilniejszych o¶rodków protestantyzmu na terenie Górnych Wêgier, który czerpa³ bogactwo z rzemios³a, zw³aszcza w³ókiennictwa rozwijaj±cego siê od XVI w.
¯ylina zapisa³a siê jako centrum my¶li narodowowyzwoleñczej S³owaków: w czasie Wiosny Ludów oddzia³y s³owackie walczy³y przeciw powstañcom wêgierskim, a w 1849 r. Ľ. Štúr i J. Hurban wzywali rodaków do walki o niepodleg³o¶æ na ¿yliñskim rynku. Prawie sto lat pó¼niej w tym samym miejscu przemawia³ kontrowersyjny wódz S³owaków, ksi±dz Tiso, który 6 X 1938 r. og³osi³ niepodleg³o¶æ S³owacji, sojusznika hilterowskich Niemiec. Po wojnie rozwój ¯yliny zosta³ zahamowany przez politykê Pragi, a szaro¶æ i stagnacja trwa³y do 1990 r., nie licz±c rozwoju przemys³u i szarych blokowisk w latach 70. XX w.
Dzisiaj ¯ylina jest bogatym miastem, czego najbardziej spektakularnym przejawem jest kompleksowa rekonstrukcja zabytkowego centrum, a tak¿e budowa zapory wodnej na Wagu.
Du¿e dworce s± zlokalizowane blisko siebie, w pó³nocno-wschodniej czê¶ci centrum. Podziemne przej¶cie ³±czy dworzec kolejowy z ulic± Národn± – g³ównym deptakiem dolnego miasta.
|
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
|
