|
Nitra
Prawie dziewiêædziesiêciotysiêczne miasto nad rzek± Nitr± le¿y 90 km na wschód od Bratys³awy, w miejscu, gdzie Nizina Naddunajska spotyka siê z po³udniowymi krañcami gór Tribeč. Dla S³owaków Nitra jest jednym z symboli pañstwowo¶ci.
W czasach s³owiañskich w ówczesnej Nitravie zasiadali wielcy ksi±¿êta: Pribina, Svätopluk a tak¿e Rastislav, jeden z najpotê¿niejszych w³adców Rzeszy Wielkomorawskiej. Do Nitry na zaproszenie Rastislava przybyli ¶wiêci bracia z So³unu, Cyryl i Metody. W czasach wêgierskich Nyitra sta³a siê siedzib± biskupa i miastem królewskim, a pó¼niej wa¿nym centrum nauki i kultury.
Dzisiaj Nitra to g³ówny o¶rodek Ponitria, czwarte co do wielko¶ci miasto S³owacji, siedziba Uniwersytetu Konstantyna Filozofa, Wy¿szego Seminarium Duchownego ¶w. Gorazda i Akademii Rolniczej.
Nitra, podobnie jak Rzym, le¿y na siedmiu wzgórzach, z których najwy¿szym jest Zobor (588 m n.p.m.), zwieñczony wie¿± telewizyjn±. Celtowie, którzy przybyli tutaj ok. IV w. p.n.e, wybrali w³a¶nie zbocza tej góry, na której do dzi¶ przetrwa³y ¶lady ich osad i dzia³alno¶ci hutniczo-kowalskiej. Pierwsi S³owianie pojawili siê w V w. n.e., a dwa wieki pó¼niej na miejscu dzisiejszej Nitry istnia³ ju¿ znacz±cy o¶rodek Pañstwa Wielkomorawskiego.
W 829 r. pogañski ksi±¿ê Pribina kaza³ zbudowaæ pierwszy ko¶ció³ chrze¶cijañski, o czym za¶wiadczaj± salzburskie kroniki (materialnych ¶ladów ¶wi±tyni dot±d nie odnaleziono). Ko¶ció³, po¶wiêcony przez arcybiskupa Adalrama, by³by pierwsz± palcówk± chrze¶cijañstwa na ziemiach s³owackich. Szczyt potêgi s³owiañskiej Nitry przypad³ na czasy ksiêcia Svätopluka (¦wiêtope³ka), kiedy na wzgórzach istnia³y solidne grodziska a nad rzek± kilka osad.
Po upadku Rzeszy Wielkomorawskiej Madziarzy dali Nitrze nowy impuls do rozwoju. Rozbudowany zamek sta³ siê siedzib± biskupstwa i ksi±¿±t z rodu Arpada. Z tamtego okresu pochodzi najstraszy zabytek wzgórza zamkowego – absyda ko¶cio³a ¶w. Emerama. Na górze Zobor ju¿ w 1111 r. istnia³ klasztor benedyktyñski, przy którym dzia³a³a szko³a – pierwsza na S³owacji. W dole nad rzek± powsta³y osady, m.in. kupieckie Párovce, dzi¶ dzielnica miasta, z wczesnoromañskim ko¶cio³em ¶w. Stefana.
W 1248 r. król Béla IV w uznaniu za wk³ad w walkê z Tatarami nada³ Nitrze status królewskiego wolnego miasta, który miasto utraci³o pó³ wieku pó¼niej, staj±c siê w³asno¶ci± biskupów. Ta przynale¿no¶æ os³abi³a rozwój mieszczañstwa, sprawi³a jednak, ¿e Nitra na d³ugie wieki sta³a siê o¶rodkiem kultury i nauki rozwijaj±cym siê wokó³ siedziby biskupów.
Pod koniec XVII w. Nitrê otoczono murami, a zamek zamieniono w nowoczesn± twierdzê. Miasto znacznie ucierpia³o podczas oblê¿enia tureckiego, a pó¼niej powstania Rakoczego, po czym w XVIII w. zosta³o gruntownie odbudowane. Z tego okresu pochodz± liczne barokowe budynki, z zamkow± katedr± na czele. W XIX w. miasto szybko siê rozwija³o – przyby³y okaza³e budowle w centrum i fabryki na przedmie¶ciach. Dzisiejsze oblicze Nitry ukszta³towa³a w znacznym stopniu odbudowa po wojennych bombardowaniach oraz komunistyczne nonszalanckie podej¶cie do zabytków. W efekcie z dawnych czasów ocala³y niewielkie fragmenty zabudowy u stóp zamku i w ¶ródmie¶ciu.
Dzisiejsza Nitra – wa¿ny o¶rodek gospodarczy i kulturalny zachodniej S³owacji – wzbogaci³a siê o piêkny centralny plac z imponuj±cym gmachem teatru Bogara. Jako rolnicza stolica pañstwa, miasto ma Akademiê Rolnicz± i tereny wystawowe, gdzie odbywaj± siê miêdzynarodowe targi rolnicze Agrokomplex, a tak¿e, nieco odleglejsza tematycznie, doroczna miêdzynarodowa wystawa motoryzacyjna Autosalón.
Dworzec autobusowy i stacja kolejowa s± usytuowane daleko od centrum, przy ul. Staničnej w po³udniowej czê¶ci miasta. ¦ródmie¶cie rozci±ga siê u po³udniowego podnó¿a zamku góruj±cego nad miastem i okolic±. Centrum zamyka siê miêdzy ulicami Štúrov±, Párovsk±, Durkov± i Mostn± a rzek± Nitr±. G³ówna ulica ¶ródmie¶cia, Štefánikova, biegn±ca od Štúrovej na pó³noc, ku pl. Svätopluka, jest czê¶ciowo zamkniêta dla ruchu i zamieniona w szeroki deptak.
|
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
|
