|
Bratys³awa
Stolica S³owacji, Bratys³awa, to miasto o dwóch obliczach: o charakterze jednego decyduj± stare dzielnice - pe³na ciep³a i bujnej architektury wiedeñskiego baroku. Drugie oblicze kszta³tuj± dzielnice o zabudowie typowej dla wielkich miast Europy ¦rodkowej.
Têtni±ca ¿yciem stolica S³owacji, licz±ca 500 tys. mieszkañców, jest do¶æ skomplikowanym tworem administracyjnym, który sk³ada siê z piêciu czê¶ci: Bratys³awy I (serce miasta – ¶ródmie¶cie i okolice), Bratys³awy II (po³udniowo-wschodnia czê¶æ z dzielnicami Podunajské Biskupice, Ružinov, Vrakuňa), Bratys³awy III (pó³nocno-wschodnia czê¶æ: Nové Mesto, Rača, Vajnory), Bratys³awy IV (zachodnia czê¶æ: Devín, Devínska Nová Ves, Dúbravka, Karlova Ves, Lamač, Záhorská Bystrica) i Bratys³awy V (po³udniowo-zachodnia czê¶æ: Čunovo, Jarovce, Petržalka i Rusovce). Miasto przecina Dunaj, a niemal u jego bram przebiegaj± granice S³owacji.
Bratys³awa – znana pod tak± nazw± dopiero od 1918 r. – jest stolic± Republiki S³owackiej od 1993 r., lecz jej historia zaczyna siê ju¿ w epoce kamiennej, z której pochodz± pozosta³o¶ci pierwszych osad w okolicy.
W II w. p.n.e. na wzgórzu nad Dunajem Celtowie za³o¿yli gród. W pierwszych wiekach naszej ery przywêdrowali tu Rzymianie, którzy wyznaczyli na Dunaju limes swojego imperium, zak³adaj±c nad rzek± liczne obozy – w¶ród nich ufortyfikowan± osadê Gerulata, zacz±tek dzielnicy Rusovce. Pó¼niej nasta³y pierwsze plemiona germañskie i s³owiañskie, które zasiedli³y te tereny w VII w. n.e.
W IX w. Bratys³awa znalaz³a siê w granicach Rzeszy Wielkomorawskiej – imperium s³owiañskiego, które przyjê³o chrze¶cijañstwo z r±k ¶¶. Cyryla i Metodego. Na wzgórzu zamkowym i wzgórzu Devín 10 km na zachód od miasta wzniesiono siedziby ksi±¿±t. Z X w. pochodzi pierwsza wzmianka o grodzie zapisanym w Kronice Salzburskiej jako Brezalauspurch. Sto lat pó¼niej, gdy czê¶æ Rzeszy Wielkomorawskiej zosta³a wch³oniêta przez Królestwo Wêgier, król Stefan I sprowadzi³ osadników niemieckich, inicjuj±c wielonarodowo¶æ i wielokulturowo¶æ miasta. Na wzgórzu nad Dunajem stan±³ zamek, który mia³ broniæ pó³nocnych rubie¿y Wêgier przed barbarzyñcami.
W 1291 r. król Wêgier Andrzej III nada³ osadzie prawa miejskie. Odt±d miasto rozkwita³o pod królewskim protektoratem, przybieraj±c ró¿ne nazwy: Preslava, Pressburg, Posonium, Pozsony, Prešporok. W XV w. Zygmunt Luksemburczyk og³osi³ Pressburg wolnym miastem i rozbudowa³ zamek, czyni±c z niego rezydencjê królewsk±. W 1465 r. Maciej Korwin za³o¿y³ tu pierwszy uniwersytet – Academia Istropolitana. Na mocy pokoju preszburskiego podpisanego w 1491 r., Habsburgowie stali siê sukcesorami tronu wêgierskiego. Nied³ugo potem, po zajêciu Budy przez Turków w 1541 r., Pressburg sta³ siê na prawie 200 lat stolic± Wêgier, a w katedrze ¶w. Marcina koronowano przez ten czas kilkunastu Habsburgów na królów wêgierskich. W XVII w. miasto prze¿y³o rozkwit reformacji, oblê¿enie tureckie i powstania antyhabsburskie.
Wiek XVIII, a zw³aszcza czasy Marii Teresy, by³ okresem najwiêkszego rozkwitu Pressburga. W³adczyni darzy³a miasto szczególnymi wzglêdami, a jego mieszkañcy w pe³ni odwzajemniali tê sympatiê – w 1741 r., w czasie zgromadzenia stanów wêgierskich na zamku, szlachta przyrzek³a po¶wiêciæ za cesarzow± „¿ycie i krew”. Maria Teresa otoczy³a miasto szczególn± opiek±, nie szczêdz±c ¶rodków. Za jej panowania rozbudowano zamek, za³o¿ono pierwszy teatr i pierwsz± gazetê. Pressburg sta³ siê stolic± sztuki, zw³aszcza muzyki: w 1762 r. sze¶cioletni Mozart koncertowa³ specjalnie dla cesarzowej w pa³acu Pálffych, w 1772 r. Haydn dyrygowa³ orkiestr± dworsk± w pa³acu Grassalkovich, a w 1778 r., w domu przy ul. Klobučníckiej urodzi³ siê Johann N. Hummel, nastêpca Haydna na stanowisku kapelmistrza Esterházych.
Wiek XIX rozpoczê³y wojny napoleoñskie – cesarz Francuzów osobi¶cie odwiedzi³ miasto przy okazji podpisania kolejnego pokoju preszburskiego w 1805 r. Kilka lat pó¼niej, w 1811 r., sp³on±³ zamek, podpalony nieumy¶lnie przez stacjonuj±ce tam wojska austriackie. W po³. XIX w. miasto sta³o siê wa¿nym centrum s³owackich d±¿eñ niepodleg³o¶ciowych: z tutejszego gimnazjum ewangelickiego wysz³o wielu s³owackich dzia³aczy narodowych, tu w 1843 r. dokonano kodyfikacji jêzyka s³owackiego. Pod koniec XIX w. nast±pi³ kolejny rozkwit miasta, zwi±zany m.in. z milenium Wêgier. Budapeszteñscy architekci zaprojektowali liczne eklektyczne i secesyjne budowle, z których czê¶æ do dzi¶ mo¿na podziwiaæ w centrum Bratys³awy. W 1914 r. linia kolei podmiejskiej po³±czy³a Pressburg z Wiedniem i by³ to ostatni symbol wzajemnej blisko¶ci.
Po I wojnie i rozpadzie ck monarchii w 1918 r. miasto, nazwane oficjalnie po raz pierwszy Bratys³aw±, wesz³o w sk³ad Czechos³owacji. Po 1945 r. Bratys³awa zosta³a siedzib± S³owackiej Rady Narodowej. Po 1948 r., wraz z nadej¶ciem totalitaryzmu, nast±pi³y drastyczne przemiany, tak¿e w sensie urbanistycznym – w³adze komunistyczne tylko w minimalnym stopniu ³o¿y³y na remontowanie wspania³ej starówki, skupiaj±c siê na wznoszeniu koszmarnych blokowisk. W 1968 r. pod Nový most i drogê szybkiego ruchu wyburzono spor± czê¶æ barokowego miasta oraz zabytkow± dzielnicê ¿ydowsk± u stóp zamku.
W 1993 r. Bratys³awa sta³a siê stolic± S³owacji i odt±d prze¿ywa rozkwit. Odnowiono ju¿ wiêkszo¶æ zabytków, budynki otrzymuj± nowe, pastelowe fasady, powstaje wiele nowych stylowych budowli. Ulice ¶ródmie¶cia otrzymuj± nowy wystrój, a szczególnie warta uwagi jest tzw. ma³a architektura, w postaci oryginalnych fontann, rze¼b i pos±gów. Urocza, wci±¿ nie odkryta przez wielk± turystykê bratys³awska starówka powoli odzyskuje swój niepowtarzalny urok.
Najwiêcej zabytków skupia siê oczywi¶cie w ¶ródmie¶ciu, jednak niektóre podmiejskie dzielnice równie¿ warto odwiedziæ, np. stare ma³okarpackie osady winiarskie Záhorska Bystrica, Rača i Vajnory, rzymskie Rusovce- Gerulatê, wielkomorawski Devín z ruinami zamku, czy naddunajskie Čunovo.
Najgorsz± s³aw± cieszy siê prawobrze¿na Petržalka – dzielnica betonowych osiedli-molochów o niewinnych nazwach, takich jak Lúky (£±ki) i Haje (Gaje), gdzie kwitnie tylko przestêpczo¶æ.
Aby zobrazowaæ sobie uk³ad przestrzenny miasta, warto siê udaæ na wzgórze zamkowe, do „spodka” wieñcz±cego Nový most, ku pomnikowi Slavín na lewy brzeg Dunaju lub do parku Janka Kráľa. Ze wszystkich tych miejsc rozci±ga siê wspania³y widok na centrum Bratys³awy.
|
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
>
|
